Thực Trạng Trầm Cảm Ở Trẻ Vị Thành Niên Và Biện Pháp Phòng Tránh

Trầm cảm ở trẻ vị thành niên hiện đang là vấn đề nhức nhối và có dấu hiệu gia tăng đáng kể. Nếu tình trạng này không được sớm phát hiện và có biện pháp can thiệp phù hợp sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, ảnh hưởng đến sinh hoạt đời sống và cả tương lai của trẻ nhỏ.

Thực trạng trầm cảm ở trẻ vị thành niên hiện nay

Theo số liệu thống kê từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho biết rằng, trung bình mỗi năm sẽ có đến hơn 3.000 trẻ em vị thành niên chết vì lý do tự sát. Một điều đáng chú ý hơn đó chính là con số này đang có dấu hiệu gia tăng đáng kể nhưng các bậc phụ huynh, người lớn vẫn còn khá thờ ơ, chưa biết cách nhận diện và can thiệp phù hợp.

Trong thực tế, vào những năm trở lại đây không hiếm để bắt gặp những bài báo, các thông tin trên trang mạng truyền thông nói về những vụ tự tử của những cậu bé, cô bé lứa tuổi ô mai. Các cái chết thương tâm gây nên nhiều sự mất mát và ám ảnh đối với người thân, đặc biệt là cha mẹ.

Có thể thấy, tự tử là nguyên nhân xếp thứ 2 (chỉ sau các vụ tai nạn giao thông) gây nên tình trạng tử vong. Một điều đáng tiếc đó chính là tình trạng này lại tập trung nhiều ở lứa tuổi từ 15 đến 29. Tại Việt Nam, tỉ lệ tự tử do trầm cảm ở trẻ vị thành niên cũng đang gia tăng đáng kể. Số liệu của một nghiên cứu nhận thấy rằng, có đến 26,3% các trường hợp trầm cảm xuất hiện ở trẻ vị thành niên. Số trẻ có ý nghĩ và suy nghĩ về cái chết chiếm 6,3%, trẻ có kế hoạch muốn tự sát chiếm 4,6% và có đến 5,8% trẻ cố gắng thực hiện hành vi tự sát.

Các chuyên gia cho biết rằng, trẻ ở độ tuổi vị thành niên vô cùng nhạy cảm. Trẻ sẽ dễ gặp phải các sang chấn tâm lý khi phải trải qua hoặc chứng kiến các sự cố, cú sốc lớn trong cuộc sống. Theo các chuyên gia thì các bé gái sẽ có nguy cơ mắc bệnh gấp 3 lần so với bé trai, nhất là những trẻ đang trong giai đoạn tuổi dậy thì.

Các chuyên gia cảnh báo rằng, trầm cảm chính là nguyên nhân đứng thứ 3 gây ra các vụ tử vọng ở lứa tuổi vị thành niên. Nếu cha mẹ không kịp thời giúp đỡ và có biện pháp khắc phục tốt sẽ khiến trẻ càng bị lún sâu vào những suy nghĩ tiêu cực, lâu dần chuyển biến thành chứng rối loạn trầm cảm nặng và gây nên nhiều hệ lụy vô cùng nguy hiểm.

Dấu hiệu nhận biết trẻ vị thành niên bị trầm cảm

Thống kê từ các bệnh viện, cơ sở chuyên khoa thì hầu hết các trường hợp trầm cảm ở trẻ vị thành niên đến điều trị đều đã chuyển sang giai đoạn vừa và nặng. Đáng nói hơn là chưa có bất kì gia đình nào điều trị kiên trì trên 6 – 7 tháng, đa số đều bỏ dở. Hoặc cũng có một số trường hợp cảm thấy các triệu chứng bệnh đã được thuyên giảm thì tự ý ngừng điều trị khiến cho quá trình phục hồi gặp phải thất bại, nguy cơ bệnh tái phát càng tăng cao. Mặt khác, việc điều trị trầm cảm tái phát lại gặp nhiều khó khăn hơn, tỉ lệ hồi phục sẽ thấp hơn rất nhiều so với ban đầu.

Vì thế, để giúp trẻ mau chóng khắc phục tốt tình trạng trầm cảm, hạn chế các hệ lụy nguy hiểm có thể xảy ra thì các bậc phụ huynh nên chú ý quan tâm con nhiều hơn. Đồng thời tìm hiểu và nắm rõ một số dấu hiệu điển hình của bệnh để kịp thời ngăn chặn và can thiệp.

Dưới đây là một số dấu hiệu giúp nhận biết sớm tình trạng trầm cảm ở trẻ vị thành niên:

• Trẻ cảm thấy buồn rầu, hay trống rỗng; hoặc giận dữ, cáu kỉnh, thất vọng chỉ với những vấn đề rất nhỏ.

• Biểu hiện mệt mỏi: Mất hứng thú hoặc niềm vui với các hoạt động yêu thích trước đây

• Trẻ suy nghĩ bi quan về tương lai, cảm thấy vô vọng

• Trẻ hay lo lắng, dễ kích động hoặc bồn chồn

• Trẻ giảm tự tin, đánh giá thấp về bản thân, có cảm giác vô dụng hoặc mặc cảm, cảm giác có tội.

• Trẻ khó suy nghĩ, suy nghĩ chậm chạp; khó tập trung, khó đưa ra quyết định và ghi nhớ mọi thứ.

• Trẻ rối loạn giấc ngủ: Không thể ngủ, hoặc ngược lại ngủ quá nhiều;

• Bất thường ăn uống: Ăn quá nhiều hoặc không muốn ăn;

• Trẻ có suy nghĩ về cái chết, ý nghĩ tự tử, cố gắng tự tử hoặc tự tử Ngoài ra, có thể kèm theo các triệu chứng cơ thể không giải thích được như đau lưng hoặc đau đầu, đau bụng…

Đối với trẻ vị thành niên có bệnh trầm cảm, các triệu chứng trên có thể bị ẩn nấp, khó nhận ra. Thay vào đó, trẻ hay có xu hướng chống đối, không chịu lắng nghe và tiếp nhận các ý kiến từ mọi người. Trẻ sẽ có những hành vi phản kháng lại những hành động mà cha mẹ đề cập đến, luôn có cảm giác đề phòng mà muốn xa lánh với tất cả mọi người. Đặc biệt khi trẻ cảm thấy bị tấn công bằng lời nói, hành động, cử chỉ thì sẽ có hiện tượng nổi loạn, muốn phản kháng lại và ngừng tiếp nhận thông tin. Biểu hiện đó khiến trẻ bị hiểu lầm là “sự nổi loạn của lứa tuổi ẩm ương”.

Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm ở trẻ vị thành niên

Trầm cảm ở trẻ vị thành niên có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân khá nhau. Dưới đây là một số lý do thường gặp nhất như:

• Do yếu tố di truyền :

Nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ đã chỉ ra khoảng 40% trẻ trầm cảm có liên quan đến ADN; trẻ có bố mẹ hoặc người than trong gia đình bị trầm cảm thì khả năng trẻ bị chứng bệnh này cao gấp 3 lần so với trẻ khác.

• Do yếu tố môi trường:

Trẻ em thường học hỏi và bắt chước rất nhanh. Nếu không có người định hướng những suy nghĩ cho trẻ thì trẻ dễ dàng trở thành bản sao của người khác. Như ở nhà có bố hoặc mẹ mắc bệnh lý trầm cảm, việc sinh hoạt hàng ngày với người mạng bệnh sẽ dễ làm cho trẻ mắc bệnh hơn. Trẻ sẽ không nghĩ việc bố mẹ ít nói, ít giao tiếp xã hội, trầm tư… là điều bất thường. Đây là môi trường không tốt trong việc hình thành tính cách, hành vi của trẻ.

• Do những chấn thương về tâm lý:

Khi có những chấn động về tâm lý như mất đi người thân yêu nhất, thất bại trong học tập, bị lạm dụng tình dục, trẻ sẽ có những biểu hiện tâm lý bất thường như trở nên khép mình, luôn lo lắng sợ hãi, ít hoặc không giao tiếp với thế giới bên ngoài. Nếu không được đối thoại, định hướng tâm lý, trẻ rất dễ có những suy nghĩ tiêu cực dẫn đến trầm cảm.

• Do áp lực học tập:

Với trẻ em, để phát triển toàn diện thì cần cân bằng các hoạt động học tập và vui chơi, vận động thể chất. Nhưng thực tế hiện nay, rất nhiều trẻ đang phải chịu những áp lực học tập rất lớn, không chỉ từ nhà trường mà còn từ bố mẹ, luôn áp đặt cho trẻ những mục tiêu quá cao, thời gian học nhiều lấn chiếm hết thời gian vui chơi. Khi trẻ đạt kết quả không như kỳ vọng, bố mẹ tỏ thái độ thất vọng, tức giận. Điều đó khiến trẻ mất tự tin về bản thân, cảm thấy xấu hổ, thất bại. tự ti. Đó là những cảm xúc tiêu cực, là nguyên nhân phổ biến gây ra trầm cảm ở trẻ vị thành niên.

• Do bạo lực học đường:

Khi đi học, trẻ bị bạn bè bắt nạt nhưng không thể nói với ai hoặc bản thân trẻ luôn cố gắng giấu đi những vấn đề của mình. Thêm vào đó, việc thờ ơ, thiếu quan tâm của các bậc phụ huynh khiến trẻ có cảm giác lẻ loi, bị bỏ rơi, mất niềm tin vào cuộc sống, khép mình, nhút nhát, ảnh hưởng nhiều đến giao tiếp của trẻ sau này.

Cha mẹ cần làm gì khi con có dấu hiệu trầm cảm ở tuổi vị thành niên?

Vai trò của cha mẹ trong việc khắc phục và hỗ trợ trẻ vượt qua chứng trầm cảm ở tuổi vị thành niên là vô cùng quan trọng. Lúc này các bậc phụ huynh nên dành nhiều thời gian hơn cho con, học cách lắng nghe và thấu hiểu con nhiều hơn. Cụ thể những việc cha mẹ cần phải làm như:

Đừng lơ là các dấu hiệu của con:

Cha mẹ cần quan tâm con, bày tỏ tình yêu thương, không dò xét con. Cha mẹ nên trò chuyện với con, gợi mở để trẻ có thể chia sẻ những gì mà trẻ đang trải qua; thực sự lắng nghe trẻ nói, sẵn sàng giúp đỡ trẻ giải quyết những hành vi rắc rối và rối loạn cảm xúc.

Động viên kết nối với xã hội

Những trẻ bị trầm cảm thường có xu hướng tự tách mình ra khỏi các hoạt động yêu thích và bạn bè. Tuy nhiên, đơn độc chỉ khiến tình trạng trầm cảm thêm tồi tệ. Cha mẹ hãy khéo léo giúp bé tái kết nối với xã hội, cho trẻ đi chơi, du lịch…

Ưu tiên hàng đầu củng cố sức khỏe thể chất

Sức khỏe thể chất và tinh thần có sự kết nối chặt chẽ. Trầm cảm sẽ trầm trọng hơn nếu trẻ không hoạt động, ngủ ít và dinh dưỡng kém. Thời đại ngày nay, trẻ vị thành niên thường có những thói quen không lành mạnh như: dậy trễ, ăn các món nhiều calo và ngồi hàng giờ bên điện thoại và máy tính.

Vì vậy, cha mẹ hãy hỗ trợ con bằng cách tạo lập một thói quen sống tích cực bằng các hoạt động vui chơi và sinh hoạt cả gia đình vào những ngày nghỉ.

Biết được khi nào cần kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia

Khi áp dụng các biện pháp trên nhưng tình trạng trầm cảm của trẻ không cải thiện, cha mẹ có thể tìm kiếm sự hỗ trợ chăm sóc con từ các chuyên gia tâm lý học hoặc thần kinh học

Chăm sóc chính bản thân cha mẹ (và các thành viên còn lại)

Khi có con bị trầm cảm, cha mẹ có thể thấy bản thân mình tập trung quá nhiều sức lực và tinh thần vào con, mà quên đi nhu cầu của bản thân và của các thành viên khác trong gia đình. Vì vậy, cha mẹ nên quan tâm đến chính bản thân và các thành viên khác. Đừng để trẻ thấy vì mình mà cha mẹ tiều tụy, buồn rầu. Chính cha mẹ bình an, lạc quan, vui vẻ thì sẽ truyền năng lượng tích cực đến cho trẻ.

Phòng ngừa trầm cảm ở trẻ em như thế nào?

Phòng bệnh luôn hiệu quả và ít tốn kém công sức, thời gian hơn chữa bệnh. Trầm cảm tuổi vị thành niên có thể phòng ngừa được khi cha mẹ để tâm và áp dụng liên tục các biện pháp như là:

Luôn lắng nghe trẻ:

Ở bất kỳ lứa tuổi nào, cha mẹ cần luôn quan tâm chia sẻ, học và thực hành liên tục cách làm bạn với con. Luôn lắng nghe trẻ chia sẻ mọi khó khăn cũng như niềm vui trẻ có trong cuộc sống.S au lắng nghe, phụ huynh cần tránh đưa ra những nhận xét tiêu cực về những quan điểm hay vấn đề của trẻ, bởi sẽ gây cho trẻ cảm giác vô giá trị, tác động không tốt đến hành vi sau này của trẻ.

Thiết lập những thói quen tốt cho trẻ:

Cha mẹ cùng con sắp xếp các hoạt động sinh hoạt hàng ngày phù hợp, luôn sát sao, khuyến khích trẻ ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, hoạt động thể chất và làm những việc mà con thích. Bố mẹ cần thiết lập những thói quen tốt cho chính mình, từ đó làm gương cho trẻ làm theo.

Đảm bảo đầy đủ tinh thần, vật chất cho trẻ:

Những trẻ sống trong gia đình hạnh phúc, bố mẹ yêu thương, quan tâm và sẻ chia sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh lý trầm cảm. Cha mẹ cần biết chia sẻ và cùng trẻ thảo luận với trẻ để giúp con từng bước vượt qua các khó khăn trong cuộc sống. Cha mẹ hướng dẫn con tự thiết lập những mục tiêu theo khả năng bản thân, và chú ý không đặt ra quá nhiều kỳ vọng cũng như gây thêm cho trẻ các áp lực về thành tích học tập để trẻ có được tâm lý tốt.

Giúp trẻ tránh rơi vào những trạng thái tâm lý tiêu cực:

Các bậc cha mẹ cần chú ý: không nên quát mắng, xúc phạm khi trẻ có lỗi hoặc có kết quả học tập kém bạn bè mà nên phân tích, giảng giải cho trẻ hiểu. Đối với những suy nghĩ sai lệch của trẻ, cha mẹ cần nhẹ nhàng phân tích chứ không được làm trẻ xấu hổ.

Nhận biết những biểu hiện của trẻ và những dấu hiệu của gia đình:

Trẻ thường cố gắng che giấu đi những vấn đề khiến chúng tổn thương. Vậy nên cha mẹ cần quan sát kỹ những biểu hiện bất thường của trẻ để kịp thời tháo gỡ, giúp trẻ mở long và tự tin hơn trong cuộc sống. Khi trong gia đình có anh chị hoặc em của trẻ đã bị trầm cảm thì khả năng trẻ sẽ bị rất cao. Bố mẹ cần theo dõi sát sao để phát hiện, ngăn chặn bệnh lý này.

Làm sao để phòng tránh trầm cảm ở trẻ vị thành niên?

Thay vì phải tốn nhiều công sức và thời gian cho việc chữa trị trầm cảm ở trẻ vị thành niên thì hãy ý thức ngay từ bây giờ và áp dụng ngay các cách phòng ngừa hiệu quả sau đây:

1. Luôn lắng nghe con trẻ

Dù con ở bất kì lứa tuổi nào cũng rất cần sự quan tâm, chia sẻ của cha mẹ. Vì thế, cách tốt nhất để giúp con tránh khỏi nguy cơ bị trầm cảm đó chính là dành thời gian để lắng nghe, tâm sự cùng con, giúp con giải tỏa tốt các cảm xúc tiêu cực xoay quanh cuộc sống. Tuy nhiên, sau khi lắng nghe thì phụ huynh cũng nên hạn chế đưa ra những lời đánh giá, phán xét tiêu cực về các suy nghĩ, quan niệm hay vấn đề mà trẻ đang gặp phải. Cũng bởi như thế trẻ sẽ cảm thấy bản thân vô giá trị, từ đó trẻ sẽ dần không còn tin tưởng và muốn chia sẻ với cha mẹ.

2. Giúp con thiết lập các thói quen tốt

Việc thường xuyên duy trì các thói quen tiêu cực như thức khuya, chơi game liên tục, lạm dụng mạng xã hội, ăn uống không lành mạnh cũng là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh trầm cảm ở trẻ vị thành niên. Vì thế, cha mẹ hãy giúp con xây dựng lại chế độ sinh hoạt thật phù hợp. Cụ thể như:

• Khuyến khích con ngủ đúng giờ, đảm bảo giấc ngủ đủ tùy thuộc vào độ tuổi của con.

• Lên kế hoạch ăn uống khoa học, đảm bảo dưỡng chất.

• Rèn luyện thói quen hoạt động thể chất, vận động mỗi ngày, tập luyện thể dục thể thao.

• Hỗ trợ con trong việc lên kế hoạch cho việc học tập, vui chơi, thư giãn.

3. Đảm bảo tinh thần và vật chất cho trẻ

Theo nhiều nghiên cứu khoa học nhận thấy rằng, những đứa trẻ được sống trong gia đình được bố mẹ yêu thương, nhận được nhiều sự quan tâm, chia sẻ sẽ có ít nguy cơ mắc bệnh trầm cảm hoặc bất kì căn bệnh rối loạn tâm thần nào khác. Vì thế, cha mẹ cần tạo cho con môi trường sống lành mạnh, thoải mái thổ lộ cảm xúc với con để con cảm nhận được sự an toàn khi sống trong gia đình của mình.

Đồng thời các bậc phụ huynh cũng cần phải thống nhất trong cách dạy con. Khi con gặp phải các khó khăn cần phải hỗ trợ và cùng con thảo luận về những cách vượt qua tốt nhất. Cha mẹ không nên thay con giải quyết mọi việc mà hãy là người động viên, đóng góp ý kiến và gợi mở cho con những điều phù hợp.

4. Không tạo áp lực học tập cho trẻ

Mặc dù bất kì bậc phụ huynh nào cũng mong muốn con mình học tập tốt, đạt được nhiều thành tích vượt trội. Tuy nhiên, bạn cũng cần phải biết rõ về năng lực và những sở trường của con. Mỗi đứa trẻ sẽ có những thế mạnh khác nhau, hãy tập trung phát huy chúng và tránh việc khiến con cảm thấy ám ảnh đối với việc học.

Hãy động viên thay vì áp đặt. Hãy luôn nhắc nhở và theo dõi con trong quá trình học tập. Khi con lơ là hãy luôn khéo léo điều chỉnh con theo đúng hướng. Đồng thời, nếu con không đạt được những thành tích, mục tiêu đã đặt ra cũng không nên quát mắng, chửi bới trẻ mà hãy phân tích, động viên để trẻ cố gắng nhiều hơn.

Trầm cảm ở trẻ vị thành niên không phải là tình trạng hiếm gặp, tuy nhiên nếu không kịp thời nhận biết và can thiệp đúng cách sẽ khiến trẻ phải đối mặt với rất nhiều hậu quả nghiêm trọng, thậm chí là đe dọa tính mạng. Hi vọng qua thông tin của bài viết này, bạn đọc sẽ nắm được những thông tin cần thiết và giúp con trẻ phòng tránh tốt nguy cơ bị trầm cảm.

Chi tiết: https://tamly.com.vn/tram-cam-o-tre-vi-thanh-nien-1769.html